ผู้คนลุก ผู้นําล้ม

โดย การะเกด

เมื่อปีที่แล้วนาย Gray Davisผู้ว่าการรัฐแคลิฟอร์เนีย ต้องพบกับความอัปยศอดสู อับอายขายหน้าวงศ์ตระกูล เมื่อชาวแคลิฟอร์เนียต้องการขับไล่เขาออกจากตำแหน่งผู้ว่าการรัฐ!!

ขับไล่ (recall) โดยไม่ต้องมีการนองเลือดอย่างประเทศเฮติ แต่เป็นการไปลงคะแนนเสียงโวต กากบาทเลือกเอาอย่างประชาธิปไตยว่าจะ “ขับไล่” หรือ “ไม่ขับไล่” ผลปรากฏว่าชาวแคลิฟอร์เนียส่วนใหญ่เลือกที่จะปลดนาย Gray ออกจากตำแหน่งและเลือกนักกล้ามฮอลลิวูดอย่างนาย Arnold Schwarzenegger ขึ้นมาเป็นผู้ว่าการรัฐแทน

ปรากฏการณ์ทางการเมืองครั้งประวัติการณ์นี้ น่าจะเป็นอุทาหรณ์สอนใจให้กับนายกทักษิณ ชินวัตร ซึ่งกำลังจะผลักดันนโยบายพลังงานชิ้นใหญ่ที่จะส่งผลกระทบต่อประชาชนไทยทั้งประเทศ ไม่ต่างกับนาย Gray ที่ได้ก้าวเดินผิดทาง เป็นผลให้ชาวแคลิฟอร์เนียต้องจ่ายค่าไฟแพงที่สุดในสหรัฐอเมริกาไปในอีกหลายสิบปีข้างหน้าเป็นมูลค่ากว่า 15 พันล้านดอลล่าร์สหรัฐ

ถ้านายกทักษิณตัดสินใจผิด (ซึ่งมีแนวโน้มที่จะเป็นเช่นนั้น) ก็หมายความว่าคนไทย 99% ที่มีไฟฟ้าใช้จะต้องเดือดร้อนและจ่ายค่าไฟแพงไปอีกไม่รู้กี่ทศวรรษ

นโยบายแปรรูปกิจการไฟฟ้า โดยการกระจายหุ้นเข้าตลาดหลักทรัพย์ หรือเรียกสั้นๆ ว่าเปิดเสรีไฟฟ้านั้น นายกทักษิณได้อ้างไว้ว่าจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพให้แก่การไฟฟ้า เพราะปัจจุบันการไฟฟ้าฝ่ายผลิตเป็นผู้ผูกขาดการผลิตไฟฟ้ารายใหญ่อยู่ผู้เดียว และเป็นองค์กรที่ใหญ่ที่เป็นเหมือนเสือนอนกิน

ฟังดูก็รื่นหูดีอยู่ แต่เมื่อลองมาค้นข้อมูลให้ดี จะพบว่าประสบการณ์การเปิดเสรีไฟฟ้าทั่วโลกที่ผ่านมานั้นล้วนแต่ล้มเหลวทั้งสิ้น ทั้งที่ ประเทศอังกฤษ นอร์เว แคนาดา อาร์เจนตินาและในรัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา นโยบายการเปิดเสรีไฟฟ้าในประเทศเหล่านี้ ล้วนแล้วแต่อ้างเหตุผลเดียวกับนายกทักษิณคือ

กลไกตลาด = ประสิทธิภาพ (Market Mechanism = Efficiency)

แต่สมการนี้ เป็นสมการที่ผิด เพราะไม่มีตลาดไฟฟ้าไหนในโลกที่เข้าใกล้ตลาดที่มีการแข่งขันกันอย่างสมบูรณ์แบบเสียที ทั้งนี้ก็เพราะมันมีอิทธิพลทางการเมืองเข้ามาเกี่ยวข้อง ผลก็คือ

ระบบไฟฟ้าที่ถูกเปิดเสรีในประเทศเหล่านี้ ล้วนแล้วแต่กลายเป็นเครื่องมือของกลุ่มผลประโยชน์หลายฝ่าย ในการกอบโกยเงินเข้ากระเป๋าตัวเอง ในที่สุด คนที่ต้องเสียผลประโยชน์ก็คือประชาชนผู้ใช้ไฟฟ้า ซึ่งต้องเสียค่าไฟฟ้าแพงขึ้น ในขณะที่บริการไฟฟ้านั้นแย่ลง (ไฟดับ และบางที่ก็ถูกตัดไฟ)

แคลิฟอร์เนีย

1. ถูกโกงโดยบริษัทเอกชน

ประสบการณ์ในแคลิฟอร์เนีย น่าจะเป็นบทเรียนสำคัญที่ทำให้รู้ว่า เมื่อบริษัทเอกชนเข้ามามีบทบาทในการผลิตและจ่ายไฟ ประสิทธิภาพการทำงานไม่ได้ดีกว่าเสมอไป ทั้งนี้เพราะเป้าหมายของบริษัทเอกชนคือกำไร และกำไรที่ว่านี้ บางครั้งก็ได้มาอย่างโปร่งใส แต่บ่อยครั้งที่ได้มาจากอิทธิพลทางการเมือง

ใช่ค่ะ โกง กันอย่างหน้าด้านๆ เลยทีเดียว

ในช่วงปี พ.ศ. 2543-2544 รัฐแคลิฟอร์เนียได้เกิดไฟดับหลายครั้ง สร้างความเสียหายให้กับประชาชน ธุรกิจคอมพิวเตอร์ และธุรกิจอื่นๆ เป็นมูลค่าหลายพันล้านดอลล่าร์สหรัฐ สาเหตุของไฟดับ นั้นทางบริษัทเอกชนผู้ผลิตและจ่ายไฟอ้างว่าเป็นเพราะเขื่อนไม่มีน้ำบ้าง เป็นเพราะโรงงานไฟฟ้าต้องปิดซ่อมแซมบ้าง เพราะราคาก๊าซธรรมชาติได้พุ่งสูงขึ้นบ้าง เพราะโรงไฟฟ้าในแคลิฟอร์เนียมีไม่เพียงพอบ้าง

แต่หลังจากการสืบสวนสอบสวนในเวลาสองปีต่อมา พบว่าบริษัทเอกชนที่เข้ามามีส่วนร่วมในตลาดไฟฟ้าของแคลิฟอร์เนียนั้นโกงอย่างแยบยล ด้วยการกั๊กไฟฟ้าไว้แล้วอ้างว่ามีไฟฟ้าไม่เพียงพอที่จะขาย เมื่อปริมาณการขายน้อยลง ก็เกิดการขาดแคลน ทำให้ราคาไฟฟ้านั้นพุ่งสูงขึ้น

เท่านั้นยังไม่พอ บริษัทขายไฟฟ้ากลุ่มเดียวกับที่โกงแคลิฟอร์เนียนั้น ยังเสนอว่าวิกฤติพลังงานในแคลิฟอร์เนียนั้นแก้ด้วยโดยการเซ็นสัญญาระยะยาวกับบริษัทกลุ่มดังกล่าว เพื่อให้แคลิฟอร์เนียสามารถซื้อไฟฟ้าได้ในราคาที่ตายตัว ซึ่งถึงแม้จะสูงกว่าราคาปกติอยู่มาก แต่ก็เป็นหลักประกันไม่ให้เจอราคาไฟฟ้าที่พุ่งสูงอีก

กลุ่มผลประโยชน์ดังกล่าว มีอิทธิพลทางการเมืองมากเพราะพวกเขาสามารถโน้มน้าวในผู้ว่าการรัฐ Gray Davis เซ็นสัญญาที่จะผูกมัดชาวแคลิฟอร์เนียไปในอีกหลายสิบปีข้างหน้าเป็นผลสำเร็จ ผลก็คือ ปัจจุบัน ค่าไฟในแคลิฟอร์เนียได้เพิ่มสูงขึ้นเรื่อยๆ ทั้งๆ ที่แคลิฟอร์เนียเป็นรัฐแรกๆในสหรัฐอเมริกาที่ดำเนินการเปิดเสรีไฟฟ้า

เหตุการณ์นี้ เป็นเหตุการณ์หลักที่ทำให้นาย Gray ผู้ว่าการรัฐ ถูกขับไล่ออกจากตำแหน่งแบบกู่ไม่กลับ เพราะประชาชนรู้ดีว่าเขาได้ใช้อำนาจทางการเมืองของเขาในการทำให้กระเป๋านักธุรกิจและกระเป๋าตัวเองหนักขึ้น ในขณะเดียวกันก็ทำให้คุณภาพชีวิตของประชาชนแคลิฟอร์เนียแย่ลง

2. บริษัทเอกชนลงทุนผิดพลาด

โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ที่ บริษัท PG&E ได้สร้างขึ้นนั้น เป็นเหมือนฝันร้าย ของชาวแคลิฟอร์เนียที่ตามมาหลอกหลอนเป็นเวลาหลายสิบปีจนมาถึงทุกวันนี้

โรงไฟฟ้าชื่อ Diablo Canyon นี้ เป็นความผิดพลาด ทั้งทางด้านการวางแผน และการบริหาร เพราะมันถูกสร้างขึ้นใกล้กับรอยแยกของผิวโลก ที่ทำให้เกิดแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ขนาด 7 ริกเตอร์มาแล้ว ตอนที่ PG&E ลงมือสร้างนั้น ศาสตราจารย์วิชาธรณีวิทยาในมหาวิทยาลัยใกล้เคียงก็ได้เตือนแล้วเตือนอีก แต่ด้วยการกลัวเสียเงินค่าป้องกันความเสียหายจากแผ่นดินไหว PG&E จึงนิ่งเฉยเสีย

แต่เมื่อข่าวเรื่องรอยแยกแผ่นดินไหวใกล้โรงงานไฟฟ้าตกเป็นรั่วไปถึงภาคประชาชน หน่วยงานของรัฐจึงเข้ามาห้ามไม่ให้ PG&E เปิดทำการโรงงานไฟฟ้าแห่งนั้น และให้พิจารณาวิธีการก่อสร้างเสียใหม่

ผลก็คือ โรงงานนิวเคลียร์ขนาดมหึมานั้นต้องถูกรื้อแล้วสร้างใหม่หมด เพื่อป้องกันความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นจากแผ่นดินไหว และทำให้ค่าก่อสร้างทั้งหมดบานปลายเป็นเงินถึง หกพันล้านดอลล่าร์สหรัฐ และทำให้โรงงานเปิดช้ากว่ากำหนดถึง 15 ปี

โรงงานแห่งนี้ทำให้ชาวแคลิฟอร์เนียต้องจ่ายค่าไฟแพงกว่าปกติถึง 15%

30 ปีต่อมา ชาวแคลิฟอร์เนีย ยังคงต้องควักกระเป๋าเพื่อชดเชยความผิดพลาดครั้งนี้ ถึงแม้ว่ามันจะไม่ใช่ความผิดของพวกเขาเลย

ประสบการณ์ของรัฐแคลิฟอร์เนียควรเป็นบทเรียนสอนใจว่าเมื่อใดก็ตามที่บริษัทไฟฟ้าโกง หรือลงทุนผิดพลาด ท้ายสุดคนที่จะแบกภาระก็คือประชาชนที่ต้องจ่ายค่าไฟเพิ่มขึ้นนั่นเอง การเปิดเสรี จึงไม่ใช่วิธีที่จะรับประกันประสิทธิภาพได้

ในขณะนี้ ประชาชนไทยมีไฟฟ้าพอใช้ และทั่วถึงแทบทั้งประเทศ
ดังนั้นหากภาคเอกชนเข้ามาเป็นเจ้าของกิจการไฟฟ้า ก็หมายความว่า ที่ไหนไม่ให้ผลกำไร ที่นั่นก็จะถูกตัดไฟฟ้า ดังที่ได้เกิดมาแล้วในการเปิดเสรีรถไฟในประเทศโบลิเวีย เมื่อบริษัทต่างชาติมาซื้อกิจการรถไฟในโบลิเวีย ปรากฏว่าเส้นทางรถไฟไต่เขาไปยังชนบทธุรกันดารนั้นถูกปล่อยให้เสื่อมโทรมเพราะนั่นเป็นย่านคนจนที่ไม่ได้สร้างกำไรให้กับทางบริษัท

ทั้งนี้....ก็เพราะว่าปรัชญาของบริษัทเอกชนคือ กำไร ไม่ใช่ บริการ การแปรรูปกิจการไฟฟ้าด้วยการเปิดเสรีนั้นจึงไม่เหมาะกับสิ่งจำเป็นต่อการดำรงชีวิตขั้นพื้นฐานอย่างไฟฟ้า ประปา และการขนส่งมวลชน การแปรรูปกิจการไฟฟ้าน่าจะเกิดขึ้นในรูปแบบของการปรับเปลี่ยนระบบราชการให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น มิใช่ไปหวังลมลมแล้งๆ ว่าบริษัทเอกชนที่ไหนก็ไม่รู้จะทำงานได้ดีกว่า

เรื่องไฟฟ้า เป็นเรื่องคอขาดบาดตาย เพราะมันเป็นสิ่งจำเป็นที่คนต้องใช้ทุกวัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในยุคดิจิตอลที่ทำให้เราต้องใช้ไฟฟ้ามากขึ้นในการชาร์จโทรศัพท์มือถือ กล้องดิจิตอล คอมพิวเตอร์โนตบุ๊ค ดังนั้นเรื่องการแปรรูปไฟฟ้าจึงไม่ใช่แต่จะกระทบแต่พนักงานการไฟฟ้าเท่านั้น แต่จะกระทบประชาชนไทยทุกคน หากทักษิณคิดจะแปรรูปก็ควรจัดกระบวนการประชาพิจารณ์ให้เหมาะ ไม่ควรรีบเร่งหมกเม็ดเช่นนี้ มิฉะนั้น ทักษิณก็อาจกลายเป็นนักการเมืองที่ถูก "ขับไล่" ไปอีกคน


--------------------------------------------------------------------------------

อ่านเพิ่มเติมได้ที่

การะเกด. (2003). "อีกหนึ่งวันวิกฤตในนิวยอร์ค." เพื่อนไทยสุดสัปดาห์. คลิกเพื่ออ่าน

Woo, Chi-Keung, et al. (2003). “Electricity Market Reform Failures: UK, Norway, Alberta, and California.” Energy Policy. 31: 11(September 2003). คลิกเพื่ออ่าน

Borenstein, Severin. (2001). “The Trouble with Electricity Markets (and Some Solutions).” POWER Working Paper. คลิกเพื่ออ่าน