ฝึกให้เชื่อง

เมื่อเร็วๆนี้ ผมได้ไปเจอบทความในนิตยสารฉบับหนึ่งของสหรัฐที่กล่าวว่า สถาบันการศึกษาในสหรัฐอเมริกานั้นมีไว้เพื่อสร้างบุคลากรที่เชื่องและบริหารง่าย อ่านเจอของอย่างงี้ก็น่าตกใจนะครับ ผมเองก็วนเวียนอยู่ในโรงเรียน มานานเกือบ 20 ปีแล้ว ไม่เห็นจะเคยคิดเลยว่าเราจะเรียนอะไรกันได้ ถ้าไม่มีสถาบันการศึกษา คุณลุงผู้เขียนบทความที่ว่านี้เคยเป็นครูมานานกว่า 30 ปีแล้ว แต่ไม่นานมานี้ เขาได้ไปค้นพบหนังสือเก่าแก่เล่มหนึ่ง เขียนเมื่อประมาณ 85 ปีที่แล้วโดยนาย Alexander Inglis ชื่อว่า Principles of Secondary Education (1918) หนังสือเล่มนี้พูดถึงเหตุผลที่แท้จริง ของการริเริ่มโรงเรียนในสหรัฐอเมริกา

1. เพื่อปลุกฝังลักษณะการแสดงปฎิกิริยาที่ควรต่อผู้ทรงอํานาจ การที่เด็กฟังคําสั่งครูหรือหัวหน้าชั้นโดยไม่กล้าเถียงก็ถือว่าเป็นความสําเร็จก้าวแรกของสถาบันการศึกษาแล้วกระมัง ข้อนี้สําคัญมากครับ เพราะถ้าเด็กกล้าที่จะท้าทายระบบอํานาจกันตั้งแต่ยังเล็กแล้ว เมื่อเขาโตขึ้นไปเป็นผู้ใหญ่ จะไม่ยากที่จะควบคุมหรอกหรือ

2. เพื่อปลุกฝังลักษณะความคิดและจิตสํานึกของเด็กให้คล้ายคลึงกันมากที่สุด ทําให้บุคลากรโดยรวมนั้นบริหารง่ายและเดาใจได้ ในสหรัฐอเมริกานั้นเด็กเขาต้องท่องกันเป็นนกแก้วนกขุนทอง ความหมายของการเป็นชาวอเมริกัน "Freedom" "Democracy" "Peace" (แม้ว่าคําว่า "Peace" นั้นจะถูกใช้เป็นเหตุผลในการทําสงครามที่บ่อยที่สุดก็ตาม) จริงๆแล้วพี่ไทยเราก็มีคํัา 3 คําไว้ปลุกใจเด็กไม่แพ้เขาเหมือนกันนะ

3. เพื่อค้นหาบทบาทของเด็กที่จะมีต่อสังคม อันนี้ทําได้โดยใช้การสอบและเก็บคะแนนครับ ใครได้คะแนนสูงก็แปลว่าผู้นั้นทําตามเป้าหมายข้อที่ 1 และ 2 (ที่กล่าวมาข้างต้น) ได้ดียิ่งนัก

4. เพื่อแบ่งแยกเด็ก เมื่อค้นหาบทบาทได้แล้ว ก็ต้องแบ่งแยกเด็กตาม "ความสามารถ" ของเด็กที่จะตอบสนองความต้องการของระบบอํานาจ ที่เป็นอยู่ แต่การแบ่งแยกเด็กเพียงอย่างเดียวนั้นก็ไม่ต่างจากการสับพริกหยวกให้เป็นชิ้นๆ คือว่าโดยรวมแล้วพริกหยวกที่ถูกสับแล้วก็ยังเผ็ดอยู่ดี คราวนี้จะทํายังไงให้พริกหยวกนั้นไม่เผ็ดเล่า ?

5. การคัดเลือก หน้าที่อีกอย่างหนึ่งของโรงเรียนก็คือการคัดเลือกเด็ก ....คงเหมือนกับการคว้านเอาส่วนที่เผ็ดของพริกนั้นออกจากส่วนที่ไม่เผ็ดละกระมัง ผมยังจําคําคมของครูแนะแนวของ ผมได้เลย "เธอนะ ควรเรียนวิศวฯ หรือช่างกล....จบออกมาจะได้หางานเอาง่ายๆ อย่าไปสนใจสังคมหรือการเมืองเลย เดี๋ยวจะโดนเขาจับเข้าคุกเปล่าๆ" ผมเกือบจะถามครูแนะแนวแล้วว่า "เขา" ที่จะมาจับผมเข้าคุกคือใครกัน และพวก "เขา" เหล่านั้น ทําหน้าที่ต่างจากครูประจําชั้นหรือไม่

6. เพื่อสร้างผู้บริหารมวลชน ระบบโครงสร้างดังกล่าว เอื้อให้เกิดผู้บริหารกลุ่มน้อย ที่ถูกคัดเลือกโดยระบบอํานาจปัจจุบันให้เป็นผู้คุมอํานาจและบริหารในอนาคต พวกเขาจะถูกสอนให้รู้จักการจัดการมวลชนกลุ่มใหญ่ ที่จะถูกระบบคัดเลือกให้เป็นผู้ใช้แรงงาน

ในสหรัฐอเมริกานั้นเราจะเห็นการสร้างกระบวนการ "ฝึก" ดังที่กล่าวมาแล้ว 6 ข้อได้อย่างจริงจังในสมัยต้นศตวรรตที่ 20 โดยนาย James B. Conant ซึ่งเป็นประธานของมหาลัย Harvard มากว่า 20 ปี นาย James Conant คนนี้เคยเป็นผู้เชี่ยวชาญ ทางด้านก๊าซมรณะ ในสมัยสงครามโลกครั้งที่ 1 และเป็นหนึ่งในผู้บริหารโครงการผลิตระเบิดปรมาณูในสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2...... พอได้ปล่อยระเบิดกันเสร็จที่ญี่ปุ่นแล้วนาย James Conant ก็ทิ้งคราบเลือดและกลิ่นก๊าซมรณะ มาเป็นบิดาแห่งระบบการศึกษาในสหรัฐอเมริกา เขาเริ่มสนับสนุนโครงการสร้างโรงเรียนรัฐและการ เกณฑ์นักเรียนทั่วประเทศเข้าสู่ระบบ การสอบมาตรฐาน (Standardized Tests) การปฎิรูปการศึกษาของเขานั้นเป็นผลสําเร็จอย่างสูง แต่สิ่งที่น่ากลัวในความสําเร็จอันนี้ก็คือ การสูญเสียบุคลากรที่มีความคิดสร้างสรรค์ ที่ไม่อาจนํามาทดแทนได้ด้วยการสอบมาตรฐานหรือการแข่งโอลิมปิกวิชาการ

หลังจากการปฎิรูปการศึกษาในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 (1905) เราไม่ได้เห็นบุคลากรอัจฉริยะ อย่าง Henry George, Benjamin Franklin, Abraham Lincoln, George Washington, Mark Twain, Magaret Mead, หรือ Thomas Edison อีกเลยในทวีปอเมริกา และที่น่าสนก็คือบุคลากรเหล่านี้ไม่เคยเข้าโรงเรียนกันเลยสักคนเดียวการมีระบบการศึกษาไว้เพื่อจัดการและบริหารมวลชนตั้งแต่เด็กนั้นอาจดูเหมือนเป็นผลดีต่อระบบอํานาจ (รัฐและนายทุน) แต่สําหรับการเรียนรู้ของเยาวชนที่มีความคิดสร้่างสรรค์แล้ว มันคงไม่ใช่สิ่งที่พึงปรารถนาเป็นแน่